Leerhuis: Dwaze Denkers.

15 februari 2020 10:00 – 12:00
Locatie: Effata - Dominicuskerk, Professor Molkenboerstraat 7, Nijmegen

DWARSE DENKER: MEISTER ECKHART.

Drie zaterdagmorgens over uitdagende ketters uit het verleden

In de loop van tweeduizend jaar christendom traden er met enige regelmaat mensen op met verrassende gedachten over de verhouding tussen God en mens. Door hun tijdgenoten werden zij niet altijd goed begrepen. Soms had dat tot gevolg dat zij als ketters veroordeeld werden. Maar hun gedachten blijken vaak een verrassende actualiteit te hebben: die ketters uit het verleden hebben ons nog iets te zeggen.

Op drie zaterdagmorgens in het voorjaar van 2020 willen wij ons verdiepen in drie van die dwarse denkers uit de geschiedenis van het christendom. Wij zullen ook enkele teksten van hen lezen en samen bespreken.

De eerste bijeenkomst is gewijd aan Pelagius. In de geschiedenis van het christendom is hij zo’n beetje de oerketter bij uitstek geworden. Maar dat is vooral het gevolg van de beeldvorming door zijn grote tegenstander, de kerkvader Augustinus. Pelagius was een Britse monnik die rond het jaar 400 in Rome actief was. Hij nam de menselijke vrijheid serieus. Hij wees de leer van de erfzonde af. Hij was van mening dat de mens niet per se altijd naar het kwaad neigt; de mens is tot het goede in staat en heeft een vrije wil, ook al maakt hij niet altijd de juiste keuzes.

In de tweede bijeenkomst maken wij kennis met Meister Eckhart, een middeleeuwse theoloog en mysticus. Eckhart was lid van de orde van de dominicanen en werkte in Frankrijk en Duitsland. Aan het eind van zijn leven werd hij door enkele medebroeders wegens ketterij aangeklaagd bij de aartsbisschop van Keulen, die een inquisitieproces opende. Hij moest voor het pauselijk hof verschijnen, maar overleed in 1328 tijdens het proces. Zo hoefde hij niet meer mee te maken dat een aantal van zijn opvattingen als ketterijen werden veroordeeld, ‘omdat hij meer wilde weten dan nodig was.’ Zijn gedachten over de onkenbaarheid van God, ‘het verborgen duister van de eeuwige godheid’, over het voortdurend scheppende van God, over de zelfontlediging en het opgaan van de mens in God, zijn uitdagend en soms verrassend modern. Veel onderzoekers zien overeenkomsten tussen de gedachten van Meister Eckhart en het boeddhisme.

De derde bijeenkomst is gewijd aan Giordano Bruno, in 1600 in Rome geëindigd op de brandstapel. Voor veel mensen is hij een martelaar voor de vrije gedachte. Hij was dominicaan geweest, verliet de orde en zocht toenadering tot de protestanten, maar ook daar ondervond hij onverdraagzaamheid. Volgens Giordano Bruno staat God niet naast of buiten de wereld, maar in de wereld. God en de natuur zijn niet van elkaar te scheiden.

De drie zaterdagen kunnen ook afzonderlijk gevolgd worden. Het is dus niet per se nodig alle zaterdagen aanwezig te zijn. 

Data: 25 januari 2020:  Pelagius

           15 februari 2020:  Meister Eckhart

           14 maart 2020:  Giordano Bruno

NB   Plaats: Doopsgezinde-Remonstrantse gemeente,

NB                 Prof. Regoutstraat 23, Nijmegen

Begeleiding: Peter Nissenremonstrants predikant en hoogleraar Oecumenica aan de Radboud Universiteit.