Overweging van Ineke van Cuijk o.p.

Jozua 5, 9a,10-12, en Lucas 15,1-3, 11-32.

Thema:"Eindelijk thuis".

Het boek Jozua (we lezen er niet zo vaak uit) begint met de opdracht van de Heer aan Jozua, na de dood van Mozes: ‘U moet zich voorbereiden om met heel dit volk de Jordaan over te trekken naar het land dat Ik aan de Israëlieten ga geven, zoals Ik Mozes beloofd heb’. En ook: ‘wees zeer sterk en moedig en onderhoud nauwkeurig heel de Wet’. De vestiging van de Israëlitische stamgroepen is een complexe geschiedenis maar in het boek Jozua wordt dit ingewikkelde gebeuren vereenvoudigd en geïdealiseerd tot één grote veldtocht onder leiding van Jozua.

Er zijn verspieders op pad gestuurd, de doortocht door de Jordaan is goed verlopen, zij hebben allerlei merkstenen achter gelaten, de besnijdenis is opnieuw ingevoerd en op de plek waar zij nu zijn Gilgal is de plaats waar de schande van Egypte is afgewenteld, (Gilgal = afwenteling) de onderhorigheid, de slavernij is teneinde en met de besnijdenis van de nieuwe generatie wordt het volk weer geheel aan de Heer toegewijd en daarom wordt er opnieuw Pesach/Pascha gevierd. Het voedsel van de woestijn is overbodig geworden, want het vruchtbare land waar zij nu verkeren, brengt zelf vruchten voort. De woestijntijd is voorbij. Het volk is eindelijk thuis gekomen!

De jongste zoon in het Evangelie is ook eindelijk thuis gekomen! Dit Bijbelverhaal is wel een van de bekendste verhalen uit het Nieuwe (of zoals u wilt) het Tweede Testament. Het is een verhaal dat zo ‘menselijk’/ zo dichtbij is. We kunnen ons allemaal er wel iets bij voorstellen. De houding van de Barmhartige Vader spreekt ons aan. De liefde van een ouder is onbaatzuchtig. De houding van de jongste zoon, die spijt heeft, daar kunnen we ons van alles bij voorstellen; het overkomt ook ons dat wij moeten constateren dat bepaalde handelingen of woorden niet verstandig zijn en eveneens de houding van de oudste zoon is ons niet vreemd. Kom zeg…………..ik doe braaf mijn best, al jaren lang en voor mij wordt geen feest georganiseerd.Allemaal menselijke emoties, menselijke karaktertrekken die ook vandaag de dag er zijn. Wij zijn er allemaal mee behept.

Rembrandt en vele andere kunstenaars hebben dit prachtig verbeeld. En vaak zie je dan een oude man, verteerd door verdriet, die op de uitkijk staat. Hij wacht al jaren, hij moet leven met een leegte die zich niet meer vult. Sinds de jongste zoon is weggegaan is die vader in de rouw, niet om een dode, maar om een levende – een kind dat onbereikbaar is geworden. Zo draait het in dit gezin nog altijd om de jongste! De Vader maakt een zegenend gebaar (zie de afbeelding) De oudste zoon weet wat hem te doen staat. Hij neemt de zorg van de boerderij over. Hij geeft leiding aan het bedrijf, hij maakt geen problemen, die heeft vader al genoeg! En nu opeens is die ‘landloper’ weer terug! En alle verhoudingen zijn uit balans. Het hele huishouden is in rep en roer. Hij krijgt het beste gewaad, een gouden ring, een gemest kalf, er is muziek en dans. En de oudste zoon is aan het werk, hij weet van niets. En Jezus vertelt dat die broer buiten blijft staan – woedend – wil niets van dat feestje weten.

De oudste zoon blijft in dit verhaal altijd een beetje uit beeld. Ook in de kunst-afbeeldingen die er van dit verhaal zijn gemaakt. In de gelijkenissen van Jezus – als een thema in de Joodse traditie – draait het om de oudste zoon – de eerstgeborene. We kennen er meerdere verhalen van. Jezus vertelt deze gelijkenis aan een bijzonder publiek: Hij vertelt het aan de Farizeeën en de Schriftgeleerden die mopperden over Jezus: ‘die man (Jezus) ontvangt zondaars en eet met hen’. Zij stonden aan de kant en waren boos. Net als die oudste zoon. 

Jezus doet eenzelfde beroep op die Schriftgeleerden en Farizeeërs als de vader op de oudste zoon. Jij hoort er ook bij! Stap over je eigen schaduw heen en vier de maaltijd met tollenaars en zondaars en met de jongste zoon, zo’n landloper. Het valt niet mee over je eigen schaduw heen te stappen. Maar wij mensen zijn talige wezens en hebben elkaar nodig. Word niet meteen boos of ga uit van je eigen gelijk. We weten allemaal dat angst een slecht raadgever is. Probeer je in de ander te verplaatsen.

Hoe vaak overkomt ons dat niet? Thuis, op het werk, met familie………….we kunnen ongetwijfeld vele voorbeelden noemen. En – al hebben we misschien soms wel gelijk – in zekere zin is het standpunt van de oudste zoon voorstelbaar………….Maar Jezus vraagt meer………… het gaat niet om eigen gelijk…………. Wil je in het Koninkrijk van God een plaats hebben – sta dan open voor die ander. Als Kind van God heb je het eerste geboorte-recht…. Je mag en kunt altijd bij God terecht --- Die Goddelijke Vader is zeer ruimhartig. Zijn liefde is onbaatzuchtig. Hij/zij vraagt van jou dat ook te zijn. Sluit het verleden af – er komt een nieuwe periode!!!

Een mens trekt erop uit. Dat is al eeuwen zo en op zich is dat een goede eigenschap. Je leert andere verten en volken kennen en daar kun je van leren. Je loopt ook risico’s en het kan niet goed aflopen. Dat hoorden wij vandaag. Maar thuis blijven kan eveneens risico’s geven. Je volgt oude, geijkte patronen. Zoals het is, hoort het! En al mag de oudste zoon het erfdeel van zijn vader beheren hij loopt ook het risico het leven er uit te halen. Als je niet meegroeit, ontwikkelt kan het worden tot een doods systeem van vaste gewoonten en gebruiken zodat het geen vreugde en blijdschap meer geeft. Onderhuids woekert de onvrede en je raakt verstard en verzuurd. Ben je zo trouw aan het erfdeel van je vader? Ook voor de oudste zoon is er werk aan de winkel. Hij wordt uitgedaagd door zijn vader om opnieuw thuis te komen!

Wij hebben allemaal ons erfdeel gekregen. Wat het is, is niet het belangrijkste maar hoe je er mee om gaat. Verloren zijn, gevonden worden, dood en leven het zijn allemaal thema’s die we op onze levensweg tegenkomen: in het groot en in het klein. Wij kunnen levend als doden zijn en wij kunnen – keer op keer – uit de doden opgewekt – voluit leven. Herschep ons hart – behoed de Schepping.

De vreugde van de Vader mag ook ons deel worden. Als het ons lukt over onze eigen schaduw heen te stappen en te geloven in een God die altijd ruimte maakt voor ons in Zijn Koninkrijk komen wij thuis bij Hem/Haar. 

Amen.