Overweging van Hans Hamers o.p.

Zacharia 9, 9-10; Romeinen 8, 9 + 11-13(niet gelezen) en  Matteüs 11, 25-30

René heeft aan het begin van de viering geschetst hoe we de afgelopen maanden doorgekomen zijn, in onze direct omgeving van gemeenschappen, van familie vrienden en kennissen. Opvallend genoeg hebben we weinig overleden parochianen hoeven te begraven. Heel in het begin van de coronatijd overleed pater dominicaan Kees Keijsper. Hij is bij ons de afgelopen jaren veel voorgegaan in de eucharistie. We zullen hem gedenken in onze gebeden. 

In de wereld is er ook het een en ander gebeurd. Naast de coronacrisis en de al gaande klimaatcrisis, is er ook een wereldwijd racisme-debat losgebarsten. Over ervaren racisme door racistisch spreken en handelen, bewust en openlijk, maar ook onbewust en verborgen. Ook samengaand met een cultuurstrijd. Voorbeeld Zwarte Piet discussie waarin het behoud van de eigen dominante witte cultuur meespeelt. En dit alles speelt zich ook af tegen de achtergrond van strijd om macht en privileges. En een strijd om de leugen (fakenews en misleiding) te beteugelen. En het gaat hier zo, maar over de hele wereld. Vrijheid, maar vooral ook menselijkheid en waardigheid van mensen is in het voortdurend in het geding. Denk maar aan de verpleeghuizen waar geen bezoek binnen mocht. Zo, dat is waar we nu staan!

Tegen deze achtergrond heb ik lezingen van vandaag gelezen.

We hebben een teksten gelezen uit Zacharia en Matteüs. Als tweede lezing staat in het directorium een tekstdeel van de brief van Paulus aan de Romeinen. Wij hebben die niet gelezen, maar ik wil het hier toch naar voren brengen. Paulus wil zijn christenbroeders en -zusters van Rome een hart onder de riem steken. Ze leven in een omgeving die hen niet goed gezind is. Ook de christenen van Rome zullen gedachten hebben gehad, hoe zij hun situatie konden verbeteren, veiliger laten worden. Hoe ze dat in het toenmalige maatschappelijke systeem konden bevorderen. Paulus steekt zijn christenbroeders en -zusters een hart onder de riem door te schrijven: “uw bestaan wordt niet beheerst door zelfgenoegzaamheid (vlees) maar door de Geest” die in u woont/verblijft. Hij waarschuwt dus zelfgenoegzaamheid en tegen zelfzucht (iets verder op). Het is juist dit koppel van zelfzucht en zelfgenoegzaamheid dat mede de motor vormt in onze tijd voor een voortdurend streven naar macht en economische groei (meer-meer-economie), en ook cultuurstrijd. Het is de Geest die ons helpt / kan helpen om de zelfzucht en zelfgenoegzaamheid, i.c. ons meer-meer streven, te beteugelen. In andere, veelal seculiere woorden is, daar in tal van dag- en weekbladen is daar ook over geschreven, in de afgelopen corona-maanden. Of er een echte mentaliteitsverandering nu gaat plaatsvinden naar socialer, groener, nederiger omgang met de schepping. Deze vragen en beschouwingen komen als vanzelf als we geconfronteerd worden met zo’n ingrijpende crisis. De Geest van God waar Paulus het over heeft hebben veel mensen binnen geloofsgemeenschappen als vanzelf ook de afgelopen maanden gezocht, ook velen van ons hier in de kerk op de stille zondagen, tussen 10 en 12. Als vanzelf de Geest zoeken als motor voor het bestaan, nu dus het omgaan met crisis en moeilijke leefomstandigheden.

De profeet Zacharia karakteriseert al profeterend de nieuwe messiaanse koning die redding/bevrijding komt brengen. Het is een koning die naar je toe komt, rechtvaardig, dus recht gerechtigheid brengend en zegevierend, beter gezegd ‘reddend’ en hij is ook deemoedig. Dat is nu even Zacharias.

In de evangelietekst van Matteüs spreekt Jezus en onderscheidt hij verstandigen en wijzen van de eenvoudigen. Wie of wat zijn de verstandigen en wijzen en wie zijn de eenvoudigen? We hebben daar snel een idee bij. Verstandigen en wijzen, wordt daar de leidende religieuze joodse elite mee bedoeld? Dus machthebbers of autoriteiten? Ik denk dat met verstandigen en wijzen wordt gewezen naar hen die alleen of vrijwel alleen luisteren en spreken met het hoofd, veelal gericht op het concreet bereiken van een resultaat. Rationeel dus. Niet dat daar iets fundamenteels mis mee is, hoor. De eenvoudigen, zijn dat de armen, de marginalen van de samenleving? De niet-machthebbenden? Wellicht, maar toch ….. ik denk dat met ‘eenvoudigen’ verwezen wordt naar hen die luisteren en spreken met het hart. In de Griekse evangelietekst staat ‘neipios’, een klein onschuldig kind, voor ons vertaald als eenvoudigen. Een klein kind is open, neemt alles op en neemt geen blad voor de mond, luistert en spreekt met het hart. Juist hen, de eenvoudigen spoort Jezus aan om hem te volgen, zijn opdracht/boodschap aan te nemen, zich daarvoor open te stellen. Als je dat doet, zegt Jezus, zul je merken het juk dat je op je neemt, het juk van Hem volgen, niet pijn doet, maar zacht is, en de last is licht.

Sprak Zacharia niet over een koning die deemoedig was en recht en gerechtigheid brengend? Dat recht en gerechtigheid brengend zou dat tot stand komen door het luisteren en spreken met het hoofd of met het hart? Of misschien een combinatie. Ik denk in ieder geval niet uitsluitend met het hoofd, vooral ook met het hart. En had Paulus niet gezegd dat de Geest van God in ons verblijft en ons helpt zelfzucht en zelfgenoegzaamheid (meer-meer economie, het vlees) te beteugelen? Paulus heeft het dan over de Geest die geland is in het hart van de eenvoudigen. 

Zo, vandaag 5 juli, zijn we weer bij elkaar gekomen om het samen te vieren, te luisteren naar het Woord en brood te delen. Als we we om ons heen kijken, zien we dat veel hetzelfde is gebleven maar ook veel veranderd. Veel crisis, maar er zijn ook mooie dingen ontstaan en opgebloeid, die eerst niet voorzien hadden. Zoals in het begin gezegd: onderliggend is iedere keer de menselijkheid en menselijke waardigheid waarop het leven tot bloei komt. Laten we daartoe als eenvoudigen ons openen zoals de deuren op de voorpagina van het boekje. Laten we de Geest binnenstromen.

Moge het zo gaan.