Overweging van Hans Hamers O.P.

lezingen: Deuteronomium 26, 4-10; Ps. 91; en Lucas 4, 1-13.

Thema: Het Geloofde Land.

Ik ga vandaag een grote boog maken. Niet op de vierkante centimeter de schriftteksten uitleggen of proberen te begrijpen. Ik begin wél met de gelezen teksten, maar ook kom ik te spreken over wat er gaande is in het oosten van Europa, Oekraïne. Er wordt de komende maanden van ons iets gevraagd als geloofsgemeenschap, ook van ieder van ons individueel, namelijk deelname in het synodaal proces dat paus Franciscus heeft ingezet. Dus ook daarover.

Eerst de schriftteksten. Als algemeen thema hebben we voor deze 40dagentijd gekozen voor het Geloofde Land. Dat is geïnspireerd op van de vastenactie die als thema “je land is je leven heeft’. In de eerste lezing uit het boek Deuteronomium gaat het over aan God voorleggen, aanbieden van de eerste vruchten van het land, dus wat je dankzij dat land hebt kunnen laten groeien. Voor het volk van Mozes betekent het het land wat beloofd is en wat voor het volk als een geloofd zal zijn, een land waarin men woont en dat nauw samenhangt met God, die dat land heeft geschonken. Of beter gezegd, naar toe heeft geleid om het te bewonen en te bewerken om een goed leven met elkaar en het verbond met God op te bouwen. 

En dan, eenmaal in het land, gevestigd wordt een economisch sociaal-politiek en cultureel orde  opgebouwd, en dan liggen vele verleidingen op de loer. Of anders gezegd, het kwaad is niet ver weg. Over verleidingen gaat de evangelielezing, waarin de duivel, het kwaad, Jezus op de proef stelt.  Jezus pareert de duivel door te verwijzen naar wat er geschreven staat over hoe met God om te gaan. Heden ten dage worden wij nog steeds verleid om het door God geschonken land/schepping, geweld aan te doen, door het uit te nutten voor direct geldelijk gewin en macht. De klimaatcrisis laat ons zeggen: stel Gods schepping niet op de proef.

Maar ook, het vastenactiethema “Je land is je leven” heeft wel een heel macabere actuele klank gekregen, met de oorlog in Oekraïne. Enorme vluchtelingenstromen zijn op gang gekomen. Er wordt gevochten voor het eigen land waarin men is geworteld. En dat land wordt geclaimd door het grote buurland. Daar worden nota bene ook religieuze motieven voor aangevoerd, die teruggaan tot het jaar 988 waarin vorst Wladimir werd gekerstend. Kyrill, de huidige orthodoxe, christelijke, patriarch van Moskou weigert de invasie in Oekraïne te veroordelen, met verwijzing eenheid van het grote Russische Christelijke Rijk dat in 988 begon. Ik vind het behoorlijk schokkend als ik me realiseer dat de Russisch-Orthodoxen medechristenen zijn. Broeders en zusters in Christus! Hoe lezen zij het evangelie?!

Dat roept van alles op over kerk-zijn, onze verhouding tot elkaar in onze eigen Rooms-Katholieke kerk, maar ook met andere kerken, christelijke en niet-christelijke religies. De verhoudingen, politiek maatschappelijk, cultureel, zowel nationaal als internationaal veranderen snel. Dat is niets nieuws. Dat is al opgemerkt door paus Johannes XXIII. En daarom riep hij het Tweede Vaticaans Concilie bijeen, beseffende dat de kerk niet als een onveranderlijk instituut buiten de wereld staat om te oordelen. De kerk is ín de wereld, zo is in het 2e Vaticaans concilie gesteld. De kerk is deel van de wereld. Ook de huidige paus, Franciscus is zich hier heel bewust van en heeft opgeroepen om de kerk een synodale kerk te laten worden. Dit proces van raadpleging om tot een synodale kerk te komen is vorig jaar gestart en in Rome wordt in 2023 grote synode gehouden. En wij, ja wij hier, worden gevraagd daaraan mee te werken! Ons wordt gevraagd om te laten weten wat er leeft onder de ons, de gelovige leden van de kerk. 

Synode betekent ‘letterlijk samen de weg gaan’, de weg van Jezus Christus. Niet zo zeer ‘samen op weg gaan’, want dat zou een nieuwe start suggereren, Nee het gaat om een andere manier van samen de weg gaan door het Volk Gods die Jezus ons heeft gewezen. Voor de goede orde, het houdt niet in dat de RK Kerk nu democratisch georganiseerd gaat worden. Dat niet, maar synodaal houdt wel in wel dat er geluisterd wordt naar wat gelovig leeft in alle geledingen van de kerk, dus ook bij de gewone gelovigen in alle parochies in de wereld, dus ook hier in Effata-Dominicus, om waarachtigsamen de weg te gaan. De synodale weg, zoals geïnitieerd door de paus, heeft drie speerpunten, niet heel verrassend:

  • Gemeenschap/communio: in zijn welwillendheid brengt God ons samen als diverse mensen in één geloof, door het verbond dat Hij zijn mensen schenkt.
  • Deelname/participatio: Een roept om betrokkenheid van allen die tot het Volk van God behoren om betrokken te raken in de oefening van echt en respectvol luisteren naar elkaar.
  • Zending/missio: De Kerk bestaat om te evangeliseren ten dienste van het koninkrijk van God.

Voor Nederland zijn drie kernthema’s (uit tien) gekozen door de bisschoppen.

  • Vieren, samen ons geloof vieren
  • Medeverantwoordelijkheid in de zending om het Evangelie in daad en woord uit te dragen
  • Dialoog in Kerk en samenleving, geen Kerk zijn die zichzelf opsluit, maar volop in de samenleving staat.

Wat gaan wij hiermee doen in Effata? Heel precies hebben we het nog niet uitgetekend, maar we gaan vast een parochiebijeenkomst houden, na afloop van een viering op zondag. René en ik hebben bedacht om in ieder geval het synodaal proces in alle bijeenkomsten van kern- en werkgroepen ter sprake te brengen en te inventariseren van wat er leeft. Dat is dus in kleine bijeenkomsten. Dat praat dan gemakkelijker. Eind mei dan wordt verwacht dat we onze inbreng insturen voor verdere verwerking.

Afrondend, ik zei ‘een grote boog’ in het begin. Het doet wellicht geforceerd en vergezocht om dit alles zo achter elkaar ter sprake te brengen. Maar ook geldt: vanuit het thema Het geloofde land, dat ons mensen geschonken is en waar we voor te zorgen hebben als ons gemeenschappelijk huis; land, Oekraïne, dat betwist blijkt te worden nota bene met religieuze motieven van christelijke kerken, maar ook om de kerk, te beginnen in onze eigen gemeenschap, om te vormen naar een synodale kerk om zo samen te leven en werken naar een toekomst waarin ieder in een geloofd land kan groeien en bloeien, in vrede en gerechtigheid.

Moge het zo zijn.