Overweging van Kees Scheffers.

Wijsheid 9, 13-18b; Ps. 90; Lucas 14, 25-33.

Thema: "Christen zijn? Er staat veel op het spel."

     Al een aantal zondagen volgen we Jezus op zijn weg naar Jeruzalem. Nu draait hij zich om en zegt tegen ons : 

Wie zijn vader of moeder, vrouw en kinderen, broers en zussen, ja zelfs zijn eigen lijf en leden niet haat, kan mijn leerling niet zijn.

In een viering wil ik graag laten zien, dat het de moeite waard is, om het evangelie van die betreffende zondag te lezen …

Maar . . . vandaag is dit wel extra moeilijk. Immers, we horen woorden die ons tegen de borst stuiten.

Wat moeten we met die woorden:  "Wie zijn vader of moeder, vrouw en kinderen, broers en zussen, ja zelfs zijn eigen lijf en leden niet haat, kan mijn leerling niet zijn".

Immers, in het evangelie gaat het toch over lief hebben?

In het stukje vóór dit evangelie-gedeelte vertelt Jezus de parabel over de maaltijd,  waarvoor de genodigden niet komen opdagen. 

Dan worden als gasten uitgenodigd de mensen van de straten en de pleinen, de armen, de lammen en de blinden. 

In het gedeelte na dit stukje evangelie gaat het over:  het verloren schaap, de verloren drachme en de verloren zoon. Een context van liefde, het beeld van de Vader met het grote hart; mildheid, vergeving, openheid.

Het zal voor ons dus een hele klus worden om dat verschrikkelijke woord ‘’haten’’ toch aan te voelen , te verstaan.

Daarbij is het goed om te weten dat Lucas dit evangelie schrijft en samenstelt voor een gemeente van christenen, waartoe er de laatste tijd velen, velen, zijn toegetreden. Dat ging in die tijd best makkelijk en Lucas vraagt zich nu af:

Zijn al die mensen wel echte volgelingen van Jezus, weten ze wel wat dat betekent? Weten wij wat het betekent ? M.a.w. Hij, 

Lucas, zegt als het ware, weten jullie wel wat je doet. Ik zou er maar eens goed over nadenken voor je zomaar Christen wordt. En hij versterkt deze woorden nog eens met enkele voorbeelden over goed voorbereiden van wat je gaat doen. 

Jezus draait zich om en vraagt: waar sta jij, kan ik op je rekenen?

Kun jij je familieleden haten ?

Wat doen we toch met dat  verbijsterende woord:  " haten  ".

Ik geef u drie benaderingen. En dat kost even tijd.

In de eerste benadering vragen we ons af:

Wat staat er in de parallel-teksten, de evangelies van Marcus en Matteus ? 

 Zij gebruiken deze zinnen van Jezus ook, maar kiezen voor een  ander Grieks woord. Matteus gebruikt een woord dat betekent: minder liefhebben. 

En dat is wat anders dan haten. En bij Marcus is sprake van: 

los laten van je vader en moeder. Lucas heeft dus gekozen voor het harde woord miseo, dat ' haten ' betekent en de andere evangelisten voor woorden die veel milder zijn. Overigens dat woordje 'miseo' = 'haten ' bij Lucas  zou je ook nog met 'verfoeien' kunnen vertalen. De nieuwe Bijbelvertaling gebruikt die mildere vertaling: verfoeien. 

Terwijl de Naardense Bijbelvertaling en de Willibrordvertaling wel het woord 'haten' gebruiken. 

Hoe kunnen we deze eerste benadering samenvatten:

Wel,  de soep wordt niet zo heet gegeten als hij wordt opgediend. Denk ook eens aan de Oosterse manier van spreken, die is altijd veel krachtiger, scherper en overdrevener ; dat kennen we hier niet zo.

We mogen in deze eerste benadering dat woord 'haten' bij Lucas dus afzwakken, minder ernstig nemen.  Overigensook wie de afgezwakte woorden als 'loslaten, minder liefhebben'. echt zo gebruikt kan nog behoorlijk onchristelijk handelen. Denk maar aan de ouders, die een kind dat volgens hen in de fout is gegaan, de deur wijzen, omdat je God toch meer moet liefhebben, dan je kind. Of denk aan een christelijke sekte, die haar leden verplicht om de foto-album van hun gezins- en familieleden te verbranden. Of aan vroeger tijden in de kloosters, toen iemand niet naar de begrafenis van vader of moeder mocht. Allemaal op grond van een al te letterlijk nemen van deze evangeliewoorden.

Kortom: deze eerste benadering zegt: Vertaal dat Griekse woord miseo , niet met haten, maar met verfoeien, in de zin van 'loslaten of minder liefhebben' en neem het niet al te letterlijk.  

Ja, zo mag van mij dit Bijbelgedeelte er in de viering wel in blijven.  Maar is dat alles ?  Neen, 

Er is namelijk ook een tweede benadering. 

Die benadering zegt niet:  neem die woorden  minder zwaar,  en  minder letterlijk. 

Nee, die benadering zegt: 

Het Evangelie bestaat niet uit een serie opdrachten en bevelen,  Jezus geeft geen bevelen, maar maakt ons deelgenoot aan een visioen. 

Een visioen van een nieuwe wereld. Jezus wil ons meenemen naar die nieuwe wereld, een wereld waarin Hij de weg is voor mensen, en die wereld noemt hij Rijk Gods. Daarin zal er echt recht geschieden aan mensen en zal er echte vreugde en vrede zijn voor iedereen. En opvallend, Jezus geeft dan de voorkeur aan de niet-bezitters, de straatkinderen, mensen aan de rand, de mensen met gebroken relaties,  de zieken, de blinden. En zij snappen het nog ook. Ze konden alles los laten. 

En dat woordje" haten "? Jezus zegt als het ware: zie dat maar als een beeld, een beeld voor het gaan naar dat visioen. Jezus weet best dat onze familieverbanden veel voor ons betekenen, hoe belangrijk ze kunnen zijn, hoe feestelijk het samenzijn kan zijn, maar hij weet ook hoe die banden je kunnen beperken, hoe ze je kunnen weerhouden om je eigen weg te gaan.   Soms moet je een eigen weg gaan,  

je eigen waarden volgen.      Jezus zegt als het ware: 

Zorg nou maar dat je klaar bent voor die nieuwe wereld.  En zie dat woord 'haten'  als een beeld, als een richtingwijzer naar dat Rijk Gods. 

Lieve mensen, er is ook nog een derde benadering.

Hebt u nog  even?

Deze derde benadering neemt de zwaarte   en de hardheid van dat woord  "haten"welheel ernstig. Immers het staat er toch, dan kun je het niet wegpoetsen.

Een voorbeeld uit de oorlog.

Neem politieagent Kapinga.1)   In de oorlog draagt de burgemeester hem op Joden te arresteren. Hij zegt: "Burgemeester daar werk ik niet aan mee". De Burgemeester zegt: "Kapinga, overleg nog eens met je vrouw, want weigeren kan akelige consequenties hebben". Kapinga: "dat overleg heb ik al gehad burgemeester, u krijgt me daar niet voor".

Kapinga heeft de oorlog overleefd. 

Maar het had net zo goed heel anders kunnen uitpakken. Weigeren zou de dood van zijn gezin tot gevolg kunnen hebben. Een schandelijk dilemma. Een leger van  ambtenaren koos in de oorlog toch maar voor vrouw en kinderen, maar zo hielden ze wel een systeem in stand waardoor de holocaust mogelijk was. Begrijpelijk, maar ook verbijsterend.

Gaan we de woorden van het evangelie dus echt letterlijk nemen?  Ja. 

in buitengewone uitzonderlijke omstandigheden kan het zich namelijk zo voordoen.

Ja, maar niet in de situaties waarin wij nu leven.      Of toch ? 

Het kan zijn dat een jongen van 18 of 20 jaar een vader of moeder heeft, die alleen maar blij is met het kind, omdat hij later met het ouder worden hulp en ondersteuning biedt, een soort verzekering voor later. Dan kan er een strijd ontstaan, tegen de eigen vader, die het misschien niet eens begrijpt. Is het tegenover God wel toegestaan

altijd maar een braaf kind te blijven? Het kan soms om keuzes gaan, recht tegen de ouders in. 

Deze derde benadering zegt dus: Een soort eenheidsvertaling van de bijbel door in plaats van 'haten' te lezen "verfoeien" of "minder liefhebben"         dat is niet juist en veel te gemakkelijk. Zo haal je de kern uit het evangelie- verhaal,  dat  wat het nou net zo spannend en boeiend maakt.

Nog een voorbeeld: Wat zou een moeder ervaren als haar dochter zegt: "Ik kom de komende kerst niet naar je toe." En wat als ze dat al in Maart zegt? Of wat als haar dochter haar weigert aan de deur te ontvangen altijd maar strijdend en proberend om vrij en zelfstandig te worden.  Ja, het is een strijd die ze moet voeren  om haar eigenvrijheid te vinden, los van haar moeder.

Zoals op hun beurt ouders moeten leren hun kind los te laten en dat kan kinderen, die zich angstig aan hen vastklampen, ook pijn doen.

Er komt een moment,  dat je de kinderen over geeft aan hun eigen verantwoordelijkheid en vrijheid. . . . . .

Op een gegeven moment, zo maar in het dagelijks leven, kan het je ineens duidelijk worden, waar het op aan komt, dat we niet leven van de binding aan andere mensen , maar van onze eigen vrije positie. 

Los van familieverbanden of andere verbanden. 

Ik denk aan de broer van Boris Johnson; hij breekt met zijn broer.

Ik denk ook aan de film Chocolat, vrijdagavond op de televisie, NPO 3.

Daarin komen mensen hard tegenover elkaar te staan,

vechtend om hun vrijheid.

Hoe kostbaar is een mens die durft te leven, die zich los kan maken van familieverbanden , die verstikkend zijn. 

Er is dus een derde benadering en die zegt:  Dat woordje haten moet je niet verzachten. Neem de hele tekst serieus en dan zie je ineens 

hoe hij past op het alledaagse leven. 

Maar goed dus , dat we ook vandaag ,  dit stukje evangelie lezen.

En verder?  

We kunnen nog het beste bidden,   dat we voor al die situaties van leven en dood,  van ernstig keuzes voor of tegen mensen , 

datwe daarvoor behoed mogen blijven. Maar je weet het nooit.

Christen zijn, er staat heel wat op het spel.